رفتار شهروندی سازمانی   

Organizational Citizenship Behaviour 

فاطمه اسلامیه 

مفهوم « رفتار شهروندی سازمانی » ( OCB ) اولین بار توسط « ارگان وهمکاران وی » در سال ( ۱۹۸۳ ) مطرح گردید. این مفهوم، دربرگیرنده آن دسته از رفتارهایی است که با وجودی که هیچگونه اجباری از سوی سازمان برای انجام آنها وجود ندارد، لیکن در سایه انجام آنها از سوی کارکنان به طور کاملا اختیاری، منفعت های بسیاری را برای سازمان به وجود می آورد. بطور کلی « رفتار شهروندی سازمانی » عبارت است از رفتارهای کاملا داوطلبانه و اختیاری که جزء الزامات شغلی رسمی کارمند نبوده، اما با این حال عملکرد موثر سازمان را افزایش داده و به کارایی و اثربخشی سازمان‌ کمک می‌کند. صاحب نظران ابعاد مختلفی را برای « رفتار شهروندی سازمانی » در نظر گرفته اند. این ابعاد به طور خلاصه عبارتند از:

1. نوع دوستی، باوجدان بودن و یا رفتارهای کمک کننده: به معنای کمک داوطلبانه کارکنان به همکاران خود در انجام وظایف و نقش هایشان می باشد. بسیاری از صاحب نظران، دو بعد نوع دوستی و باوجدان بودن را با یکدیگر ترکیب نموده و از آنها به عنوان « رفتارهای کمک کننده » نام می برند.

2. جوانمردی یا تحمل پذیری: به معنای تحمل، شکیبایی و صبر کارکنان در برابر شرایط ناراحت کننده ( ناایده آل ) بدون ابراز هیچگونه شکایت و ناراحتی می باشد.

3. وفاداری سازمانی: به معنای میزان وفاداریو تعهد کارکنان به سازمان از طریق کمک، حمایت و دفاع از منافع سازمان می باشد.

4. ابتکارات فردی: به معنای فعالیت های خلاقانه و نوآورانه کارکنان به صورت داوطلبانه در جهت بهبود وظایف سازمانی است که منجر به بهبود عملکرد سازمان می گردد.

5. توسعه شخصی: به معنای توسعه دانش، مهارت ها و توانایی های کارکنان به صورت کاملا داوطبانه می باشد. این بعد به عنوان یکی از ابعاد کلیدی OCB معرفی شده است چرا که کارکنان سازمان با توسعه دانش، مهارت ها و قابلیت های خود در دراز مدت، منجر به رشد و توسعه سازمان می گردند.

6. فضیلت شهروندی یا مشارکت سازمانی: به معنای مشارکت فعالانه کارکنان در زندگی سازمانی همچون مشارکت در فعالیت های فوق برنامه سازمان و ... می باشد.

7. احترام و تکريم: به معنای نحوه رفتار و برخورد کارکنان سازمان با همکاران، سرپرستان و مخاطبان خود در سازمان می باشد.